Literatuur en referenties

Het aantal publicaties over Toonders oeuvre loopt in de duizenden. Het is dan ook onmogelijk een keus te doen die voldoende representatief is en in dit korte bestek recht doet aan zijn werk.

Wel zij gewezen op het bestaan van een literatuurgids met artikelen, die in omloop is, getiteld ‘Literatuurgids TOM POES EN HEER BOMMEL met verwijzing naar artikelen over Marten Toonder en zijn werk - *chronologisch, *op onderwerp gesorteerd, *vanaf 1939 tot en met 1998, in krant en tijdschrift’. Deze gids van 167 pagina’s (A4) bevat duizenden titels + auteurs + naam van het tijdschrift. Helaas is deze gids geheel anoniem: geen samensteller of uitgever wordt genoemd. Museum ‘De Bommelzolder’ is in het bezit van deze gids; voor iedereen die nog eens een scriptie of dissertatie aan Toonder wil wijden een onmisbare bron.

Noemenswaardig is ook ‘Wie is wie? In Rommeldam’ van J.A.M. Kemps (1993). Deze gids bevat veel informatie, echter alleen over de eerste 50 saga.

Dan is er ook nog de ‘Algemene BommelConcordantie’ van Henk van den Ham (Amsterdam 1997) met alfabetische lijsten van veel voorkomende figuren uit de Bommelsaga en een lijst van veel voorkomende voorwerpen en uitdrukkingen. Het chique uitgevoerde werkje geeft leuke informatie, maar is onvolledig.

In 2001 verscheen bij SDU uitgevers het boekje ‘De breinbaas van Bommelstein’ (over de wereld van Marten Toonder) van Pim Oosterheert (ISBN 90 12 092922, € 9,05), waarin ingegaan wordt op de achtergronden van de Bommelsaga, zowel inhoudelijk als taalkundig. Het boek bevat hoofdstukken over de figuren uit de saga, de invloed op Toonder van C.G. Jung, de Keltische mythologie, de Tao en de Bijbel. Daarnaast wordt veel aandacht besteed aan Toonders bijzondere en humoristische taalgebruik. Tenslotte is er een lijst van alle 177 Bommelsaga in opgenomen.

Van de vele boeken die over Toonder en zijn werk zijn verschenen, zeker de afgelopen twee jaren, springt de Marten Toonder biografie van Wim Hazeu er toch wel uit. Jaren van onderzoek gingen vooraf aleer Hazeu aan het schrijven sloeg, want Marten Toonder te vatten, is moeilijk.

Het boek kreeg goede recensies en is, zeker voor allen die de autobiografie van Toonder gelezen hebben, een bron van nieuwe informatie over Toonder, maar ook over Phiny Dick, Jan Gerhard Toonder, Tera de Marez Oijens en nog vele andere personen die zo bepalend zijn geweest voor Toonders leven en werk. Een aanrader!


- Pim Oosterheert, Bommellexicon – van aamnaak tot zwirkvlaai. Dit standaardwerk bevat meer dan 5000 trefwoorden met verklaringen over de Bommelsaga. (Soest, 2005. ISBN 9071959104)

- Pim Oosterheert, Bommelcitatenboek. Een verzameling citaten uit de Bommelsaga, gerangschikt naar onderwerpen. (Soest, 2005. ISBN 9071959112)

Dan volgt hier nog een greep uit de vele boeken en artikelen, die over het werk van Toonder zijn gepubliceerd:

- Toonder special, Stripschrift, mei 1996, nr.2
- D. ten Berge: De stripkunst van Marten Toonder. Den Haag, uitg. Panda, 1996
- BZZLLETIN 92, 1982, sprookjesnummer
- BZZLLETIN 153, 1988, themanummer
- J.F.L.M. Cornelissen: Rommeldam, de geschiedenis van een miniatuurstadje. Tilburg, MTVC, 1998
- R. Godthelp: Heer Bommel en de functie van de ironie. Den Haag, uitg. Panda, 1975
- Maarten van Gils: Heer Bommel en zijn kosmische kracht. Den Haag, uitg. Panda, 1977
- M. Heyboer-Barbas: Heer Bommel en zijn verborgen zijde. Bres 90, 1981
- M. Heyboer-Barbas: Heer Bommel en de grote onthaler. Bres 95, 1982
- H.R. Mondria: Bommelbibliografie. Den Haag, uitg. Panda, 1972, 2e druk
- Hans Matla: 'n Heer is onprijsbaar - Bommelcatalogus, Den Haag, uitg. Panda, 1989
- R. van Santbrink: De curieuze wereld van Heer Bommel en Tom Poes, catalogus van 'Bommellaria'. Amsterdam, Loeb, 1988
- P. Smulders: 'Als u begrijpt wat ik bedoel' - de taal van Marten Toonder. Den Haag: uitg. Genootschap Onze Taal, 1995
- Joost van de Weijer: Marten Toonder, tekenaar in oorlogstijd. Amsterdam, uitg. Verzetsmuseum, 1994
- E. en K. Kousemaker: Wordt vervolgd - stripleksikon der Lage Landen, Utrecht, uitg. Spectrum, 1979
- Thomas Leeflang: lees feestelijk, groei geestelijk - Stripcultuur in Nederland. Zutphen, uitg. B├╝hrmann-Ubbens, 2002
- Willem Venerius: Heer Bommel en het para-abnormale, over de magie in de Bommelsaga, Den Haag 2007
- Klaas Driebergen: Bommel en Bijbel – Bijbelse intertekstualiteit in de Bommelverhalen van Marten Toonder. Amstelveen, 2007. Masterscriptie Nederlandse Letterkunde. VU, Amsterdam. (meer informatie bij het museum)
- Jenno Witsen: Bommel reisgids, in de voetsporen van een heer van stand.
- Wim Hazeu: Marten Toonder biografie
Andere interessante Bommel informatie vind je op:

http://www.ckplus.nl/
http://museum.zappsite.nl/
http://www.toondertijd.nl/
http://odur.let.rug.nl/~kleiweg/taal
http://www.dekleinemedia.nl/
http://www.expositiewijzer.nl/
http://www.stichtingtoonder.nl/
http://www.stripmuseumgroningen.nl/
http://www.toondercompagnie.nl/
http://www.kurvink.nl/bommel